رابط کاشتنی گفتار بی‌صدا را در ALS رمزگشایی کرد

پژوهشگران در مطالعه‌ای که ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ در Communications Biology منتشر شد، گزارش کردند یک فرد مبتلا به اسکلروز جانبی آمیوتروفیک یا ALS توانست با یک رابط مغز و رایانه کاشتنی، فرمان‌های گفتاریِ بی‌صدا را برای کنترل دستگاه‌های هوشمند اجرا کند. منظور از گفتار بی‌صدا در این پژوهش، تلاش فرد برای ادای واژه‌ها بدون تولید صدای قابل شنیدن بود؛ سامانه از سیگنال‌های مغزی ثبت‌شده برای تشخیص و دسته‌بندی فرمان استفاده می‌کرد.

رابط مورد استفاده از نوع الکتروکورتیکوگرافی یا ECoG بود؛ یعنی الکترودها روی سطح مغز و در نواحی مرتبط با حرکت و گفتار قرار داشتند، نه در بافت عمقی مغز. شرکت‌کننده در زمان دلخواه خود فرمان‌هایی مانند کنترل چراغ، دوربین یا تلویزیون را به‌صورت بی‌صدا ادا می‌کرد و سامانه باید هم شروع فرمان را تشخیص می‌داد و هم آن را به گزینه درست نسبت می‌داد.

در ۱۸ جلسه آزمایشی، دقت میانه رمزگشاییِ بلادرنگ ۹۷٫۱ درصد گزارش شد؛ دقتی که نویسندگان آن را در برابر سطح شانس ۷٫۱۴ درصد سنجیده‌اند. همچنین میانه تعداد فرمان‌های درست در هر دقیقه ۱۱٫۸۶ بود. این اعداد به عملکرد همان سامانه در همان شرکت‌کننده و در شرایط ارزیابی پژوهش مربوط‌اند و نباید به همه افراد مبتلا به ALS یا همه محیط‌های خانگی تعمیم داده شوند.

بخش متمایز این کار، «خودآغاز» بودن فرمان‌هاست. در بسیاری از سامانه‌های پیشین، کاربر باید با نشانه دیداری یا شنیداریِ بیرونی بداند چه زمانی فرمان را آغاز کند. در این مطالعه، فرد می‌توانست در زمان انتخابی خود فرمان بی‌صدا بدهد؛ بنابراین کنترل دستگاه به نمایشگر وابسته نبود. این ویژگی از نظر استقلال فرد، حریم خصوصی و استفاده احتمالی در افرادی که توانایی حرکت چشم یا دست محدودی دارند، اهمیت پژوهشی دارد.

این مطالعه ALS را درمان نمی‌کند و توانایی گفتار طبیعی را بازنمی‌گرداند. کارکرد نشان‌داده‌شده، ایجاد یک مسیر ارتباطی و کنترلی کمکی میان سیگنال عصبی و دستگاه‌های بیرونی است. چنین سامانه‌ای می‌تواند در آینده برای برخی افراد با اختلال شدید گفتار و حرکت مفید باشد، اما ارزش بالینی آن به ایمنی کاشت، دوام ثبت سیگنال، نیاز به آموزش و پشتیبانی، و امکان تکرار نتیجه در افراد بیشتر وابسته است.

این یک مطالعه انسانی اولیه با یک شرکت‌کننده بود، نه یک کارآزمایی بزرگ مقایسه‌ای. واژگان فرمان‌ها نیز محدود بود و شرایط اجرای آزمایش با استفاده روزمره و طولانی‌مدت در خانه یکسان نیست. از این رو، دقت گزارش‌شده نشان‌دهنده امکان‌پذیری فنی در یک مورد است، نه تضمین عملکرد برای افراد دیگر، بیماری‌های دیگر یا محیط‌های واقعی متنوع.

پژوهش در چارچوب مطالعه CortiCom با شناسه NCT03567213 انجام شده است. این مطالعه از مسیر پژوهشی و تحت معافیتِ دستگاه تحقیقاتی FDA در آمریکا انجام شده؛ چنین مجوزی برای اجرای مطالعه است و به معنای تأیید بازاریابی یا دسترسی عمومی به این رابط مغز و رایانه نیست. این گزارش نیز هیچ اطلاعاتی درباره مجوز، عرضه یا دسترسی به این فناوری در ایران ارائه نمی‌کند.

رابط‌های کاشتنی مغز و رایانه علاوه بر مسئله عملکرد، با پرسش‌های مهمی درباره جراحی، خطرات مرتبط با کاشت، نگهداری تجهیزات، حفاظت از داده‌های عصبی، هزینه و دسترسی عادلانه روبه‌رو هستند. تصمیم درباره هر فناوری کاشتنی باید تنها در چارچوب ارزیابی تخصصی و تیم درمانی و پژوهشی واجدصلاحیت انجام شود.