مداخله دیجیتال بیمارستانی مصرف اپیوئید پس از جراحی را کاهش داد

پژوهشی که ۲۵ سپتامبر ۲۰۲۶ در JAMA Network Open منتشر شد، بررسی کرد آیا می‌توان با کمک پرونده الکترونیک سلامت، آموزش بیمار و پشتیبانی تیم درمان، مراقبت درد پس از جراحی را به‌گونه‌ای سازمان‌دهی کرد که نیاز به اپیوئیدها کمتر شود.

این کارآزمایی بالینی تصادفی خوشه‌ای و عمل‌گرا، از اکتبر ۲۰۲۰ تا آوریل ۲۰۲۴ در شش مرکز جراحی در ایالت‌های مینه‌سوتا، ویسکانسین، فلوریدا و آریزونا انجام شد. در مجموع ۶۸٬۱۴۱ عمل جراحی وارد تحلیل شدند. واحد تخصیص، گروه‌های جراحی و مراکز درمانی بود، نه هر بیمار به‌طور جداگانه؛ بنابراین پژوهشگران توانستند یک تغییر در سطح سامانه مراقبت را با روند معمول مقایسه کنند.

مداخله «NOHARM» شامل راهنمای آموزشی پیش از عمل برای بیمار، ثبت ترجیح‌های بیمار درباره روش‌های غیردارویی کنترل درد در پرونده الکترونیک، یادآوری‌های بالینی برای کارکنان و منابع آموزشی در دوره بستری و پس از ترخیص بود. این برنامه به‌جای حذف یک‌باره داروها، بر ادغام روش‌های متعدد مراقبت از درد در روند معمول جراحی تمرکز داشت.

میزان کلی مواجهه با اپیوئید پس از جراحی در دوره اجرای مداخله، در مقایسه با مراقبت معمول، حدود ۱۰ درصد کمتر بود. بخش مهمی از این تفاوت به کاهش دریافت اپیوئید در طول بستری و نیز کاهش مقدار داروی تجویزشده هنگام ترخیص مربوط می‌شد.

در عین حال، پژوهشگران تفاوت معناداری در دو پیامد اصلیِ گزارش‌شده توسط بیماران پیدا نکردند: میزان اختلال درد در زندگی روزمره و عملکرد جسمی در ماه‌های پس از عمل. اضطراب، عوارض ناخواسته ثبت‌شده و میزان استفاده از خدمات درمانی نیز میان دو دوره تفاوت روشنی نداشت. به بیان ساده، در این سامانه درمانی کاهش مصرف اپیوئید با بدترشدن شاخص‌های اصلی بهبودی که در مطالعه سنجیده شد همراه نبود.

اهمیت مطالعه در آن است که اثر یک تغییر سازمانی را آزموده است، نه اثر یک توصیه منفرد برای همه بیماران. پرونده الکترونیک می‌تواند آموزش، ترجیح بیمار و یادآوری برای تیم درمان را در زمان‌های مختلفِ پیش و پس از جراحی به هم متصل کند. چنین رویکردی ممکن است به مراکز درمانی کمک کند تا مراقبت درد را ساختاریافته‌تر و چندوجهی‌تر ارائه دهند.

با این حال، نتایج نباید به این معنا تعبیر شود که همه افراد پس از هر جراحی به الگوی یکسانی از کنترل درد نیاز دارند یا اینکه اپیوئیدها در همه موقعیت‌ها نامناسب‌اند. نیاز به کنترل درد، نوع عمل، بیماری‌های هم‌زمان، سابقه مصرف دارو و خطر عوارض میان افراد تفاوت دارد. تصمیم درباره برنامه کنترل درد باید توسط جراح و تیم درمانِ آشنا با وضعیت همان بیمار گرفته شود.

همچنین این مطالعه در شش مرکز آمریکایی و با زیرساخت پرونده الکترونیک مشخصی انجام شده است؛ بنابراین میزان امکان اجرای آن در بیمارستان‌های دیگر، از جمله ایران، به منابع، فرایندهای کاری، دسترسی به خدمات توان‌بخشی و سیاست‌های محلی بستگی دارد. گرچه طراحی خوشه‌ای و تعداد بالای اعمال جراحی از نقاط قوت پژوهش است، تعمیم مستقیم آن به همه نظام‌های سلامت نیازمند ارزیابی بومی است.

این گزارش، خبر تأیید دارو، تغییر دستورالعمل یا سیاست رسمی در ایران نیست. همچنین درباره دسترسی به خدمات یا تغییر رویه بیمارستان‌های ایران ادعایی ارائه نمی‌کند. با این حال، پیام کاربردی آن برای سیاست‌گذاران و مراکز درمانی می‌تواند توجه بیشتر به مراقبت چندوجهی از درد، آموزش قابل فهم بیمار و استفاده سنجیده از ابزارهای دیجیتال در مسیر جراحی باشد.

برای بیماران و خانواده‌ها، نکته مهم این است که کنترل درد پس از عمل بخشی از برنامه مراقبت پزشکی است و نباید صرفاً بر مبنای اطلاعات عمومی تغییر کند. اگر درباره درد، عوارض دارو یا برنامه ترخیص پرسشی وجود دارد، گفت‌وگو با پزشک، داروساز یا تیم جراحیِ مسئول درمان، مسیر ایمن‌تری برای تصمیم‌گیری است.