ضایعات مزمن مغز با پیشرفت ام‌اس مرتبط‌اند

مؤسسه ملی سلامت آمریکا (NIH) در گزارشی پژوهشی که ۲۳ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، شواهد مربوط به ضایعات «فعال مزمن» در مغز افراد مبتلا به ام‌اس را مرور کرد. این ضایعات با التهاب کم‌درجه اما پایدار همراه‌اند و در تصویربرداری‌های ویژه MRI می‌توانند به شکل حلقه‌ای تیره در لبه ضایعه دیده شوند. (nih.gov)

پیام اصلی گزارش این است که شمار بیشتر این ضایعات با ناتوانی جسمی و شناختی بیشتر و احتمال بالاتر شکل پیشرونده بیماری ارتباط داشته است. این نتیجه به معنای آن نیست که یک ضایعه به‌تنهایی سرنوشت بیماری را تعیین می‌کند یا اکنون درمان جدیدی در دسترس قرار گرفته است.

در یک مطالعه مشاهده‌ای که NIH به آن استناد کرده است، ۱۹۲ فرد مبتلا به ام‌اس بررسی شدند. بیش از نیمی از آنان دست‌کم یک ضایعه فعال مزمن داشتند. در این گروه، داشتن چهار ضایعه یا بیشتر با احتمال بیشتر ام‌اس پیشرونده، بروز زودتر برخی مشکلات حرکتی و شناختی و کاهش حجم بعضی نواحی مغز همراه بود. (nih.gov)

این نوع مطالعه می‌تواند هم‌زمانی و ارتباط میان یافته‌های MRI و وضعیت بالینی را نشان دهد، اما به‌تنهایی ثابت نمی‌کند که ضایعات فعال مزمن علت مستقیم همه موارد پیشرفت بیماری‌اند. شدت اولیه بیماری، عوامل زیستی دیگر و تفاوت در مسیر درمان و پیگیری نیز می‌توانند در نتایج نقش داشته باشند.

بخش دیگری از شواهد، بر بررسی بافت مغز پس از مرگ و تحلیل فعالیت ژن‌ها در بیش از ۶۶ هزار سلول تکیه دارد. پژوهشگران در لبه ضایعات فعال مزمن، حضور بیشتر سلول‌های ایمنی از جمله میکروگلیا را گزارش کردند؛ میکروگلیا سلول‌های ایمنی اختصاصی دستگاه عصبی مرکزی هستند. فعالیت ژنی این سلول‌ها با الگوهای التهابی و فرایندهای آسیب عصبی هم‌خوانی داشت. (nih.gov)

پژوهشگران همچنین سامانه «کمپلمان» را یکی از مسیرهای احتمالی دخیل در این التهاب مطرح کردند. با این حال، نتایج بافتی و آزمایش‌های مدل حیوانی، معادل اثبات اثربخشی یک دارو در انسان نیستند. خود NIH نیز تأکید کرده است که تبدیل این سرنخ‌ها به درمان‌های قابل استفاده، همچنان به پژوهش‌های بیشتر نیاز دارد.

این گزارش بیش از آنکه یک تغییر فوری در مراقبت بالینی باشد، تصویری دقیق‌تر از یکی از مسیرهای احتمالی آسیب مداوم در ام‌اس ارائه می‌کند. یافته‌ها می‌توانند در آینده به بهبود نشانگرهای MRI، طراحی کارآزمایی‌های بالینی و ارزیابی درمان‌هایی کمک کنند که التهاب درون مغز را هدف می‌گیرند.

وجود یا نبود این ضایعات و تفسیر MRI به نوع تصویربرداری، سابقه بیماری و ارزیابی متخصص مغز و اعصاب وابسته است. بنابراین، افراد نباید بر پایه این خبر یا یک گزارش تصویربرداری به‌تنهایی درباره وضعیت بیماری یا تغییر درمان نتیجه‌گیری کنند؛ تصمیم‌های درمانی باید با پزشک معالج و تیم درمانی واجدصلاحیت انجام شود.

• بخشی از داده‌های بالینی، مشاهده‌ای است و رابطه علت و معلولی را به‌تنهایی اثبات نمی‌کند.
• بررسی سلولیِ مکانیسم التهاب از بافت مغز پس از مرگ به دست آمده است؛ بنابراین نمی‌تواند همه فرایندهای زنده و متغیر بیماری را بازتاب دهد.
• برخی مسیرهای درمانی مطرح‌شده، هنوز در مرحله پژوهش‌اند و نباید به‌عنوان گزینه درمانی تثبیت‌شده تلقی شوند.
• گزارش NIH درباره پژوهش‌های بین‌المللی است و حاوی اعلام مجوز، دسترسی یا سیاست درمانی در ایران نیست.